TINH GỌN ĐẦU MỐI, TỐI ƯU NGUỒN LỰC – HƯỚNG ĐI CẦN THIẾT ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HTX NÔNG NGHIỆP HẢI PHÒNG

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp đang đặt ra cấp thiết. Trong đó, hợp nhất những HTX có quy mô nhỏ, siêu nhỏ, hoạt động cùng lĩnh vực, địa bàn liền kề được xem là một hướng đi phù hợp nhằm tập trung nguồn lực, tinh gọn đầu mối và nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế tập thể thành phố

Từ thực trạng manh mún, phân tán

Tính đến tháng 7/2026, Hải Phòng có gần 820 HTX, trong đó có 562 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, thu hút trên 10.000 lao động thường xuyên. Khoảng gần 50% HTX nông nghiệp đang hoạt động hiệu quả, với doanh thu bình quân ước đạt 1,4 tỷ đồng/HTX/năm, lợi nhuận bình quân khoảng 40 triệu đồng/HTX/năm. Các HTX đã có những đóng góp tích cực vào phát triển sản xuất nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, phát triển sản phẩm OCOP và bảo vệ môi trường sinh thái.

Tuy nhiên, bên cạnh những mô hình hoạt động hiệu quả, hơn 50% HTX nông nghiệp còn lại vẫn có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, hoạt động ở mức trung bình hoặc còn nhiều khó khăn. Đây là một trong những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình cơ cấu lại khu vực kinh tế tập thể của thành phố.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, Hải Phòng hiện có 114 xã, phường, đặc khu; bình quân mỗi địa phương có khoảng 4,9 HTX nông nghiệp. Tại một số địa bàn, nhiều HTX cùng hoạt động trong một lĩnh vực, phạm vi phục vụ không lớn, thậm chí có nơi duy trì gần 10 HTX. Quy mô nhỏ, địa bàn hoạt động phân tán khiến nguồn lực bị chia sẻ, bộ máy quản lý khó tinh gọn, khả năng đầu tư và liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế.

Hợp nhất để tạo sức mạnh mới

Theo Luật Hợp tác xã năm 2023, hợp nhất HTX là việc hai hoặc nhiều HTX hợp lại thành một HTX mới, kế thừa quyền, nghĩa vụ, tài sản và hợp đồng của các HTX cũ. Vì vậy, hợp nhất không đơn thuần là sự thay đổi về tổ chức, mà hướng tới việc cơ cấu lại toàn diện nguồn lực và phương thức hoạt động của HTX.

Đối với các HTX nông nghiệp có cùng lĩnh vực, địa bàn sản xuất liền vùng, liền thửa, việc hợp nhất có thể tạo điều kiện tập trung đất đai, vốn, nhân lực và cơ sở vật chất; đồng thời nâng cao khả năng cung ứng các dịch vụ thiết yếu cho thành viên như thủy lợi, cơ giới hóa, bảo vệ thực vật và cung ứng vật tư nông nghiệp.

Khi quy mô được mở rộng, HTX cũng có thêm điều kiện nâng cao vị thế trong đàm phán giá vật tư đầu vào, ký kết hợp đồng tiêu thụ sản phẩm và kết nối với các doanh nghiệp, đơn vị phân phối lớn. Đây là yếu tố quan trọng để HTX từng bước chuyển từ cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp.

Quy mô lớn hơn cũng tạo điều kiện để HTX đầu tư ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Những mô hình như nhà màng, hệ thống tưới tự động, quy trình sản xuất VietGAP, mã số vùng trồng hay các nền tảng quản trị số sẽ khó triển khai hiệu quả nếu HTX thiếu nguồn lực và hoạt động ở quy mô quá nhỏ.

Mặt khác, việc tổ chức lại các HTX theo hướng phù hợp còn giúp nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước được tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, qua đó nâng cao hiệu quả của các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể.

Tháo gỡ điểm nghẽn từ thực tiễn

Hợp nhất HTX là hướng đi có nhiều lợi ích, nhưng để thực hiện hiệu quả không phải là vấn đề có thể giải quyết trong thời gian ngắn. Thực tiễn cho thấy, quá trình này vẫn còn những khó khăn cần được tháo gỡ.

Một trong những trở ngại là tâm lý e ngại thay đổi của một bộ phận cán bộ quản lý HTX; những vấn đề liên quan đến chức vụ, quyền lợi và phương thức quản lý của các HTX trước hợp nhất cần được trao đổi công khai, minh bạch và giải quyết trên cơ sở hài hòa lợi ích.

Bên cạnh đó, việc rà soát, xử lý tài sản, đất đai, công nợ và các tài sản không chia của HTX cũng là vấn đề phức tạp. Nếu hồ sơ, sổ sách chưa đầy đủ, việc xác định quyền và nghĩa vụ của các bên trước khi hợp nhất sẽ mất nhiều thời gian.

Sự chủ động của chính quyền địa phương cũng có ý nghĩa quan trọng. Ở những nơi chính quyền cơ sở quan tâm, nắm chắc tình hình và trực tiếp tuyên truyền, vận động, quá trình trao đổi, thống nhất phương án hợp nhất có điều kiện thuận lợi hơn.

Thực tế tại Hải Phòng đã xuất hiện những mô hình cho thấy hiệu quả bước đầu của việc tổ chức lại HTX. HTX Dịch vụ Nông nghiệp An Thành được hình thành trên cơ sở hợp nhất 4 HTX; HTX Dịch vụ Nông nghiệp Kim Thành hình thành từ việc sáp nhập 7 HTX. Sau hợp nhất, bộ máy quản lý được tinh gọn, năng lực cung ứng dịch vụ được nâng lên và thu nhập của thành viên có chuyển biến tích cực. Đây là những kinh nghiệm thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để có thể nhân rộng phù hợp với từng địa bàn.

Đại hội thành lập HTX DVNN Kim Thành lần thứ I, nhiệm kỳ 2026-2031

Cần sự đồng hành của chính quyền và quyết tâm từ HTX

Xác định củng cố, hỗ trợ hợp nhất HTX là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế tập thể, ngày 23/3/2026, Liên minh HTX thành phố Hải Phòng đã ban hành Kế hoạch số 93/KH-LMHTX về củng cố, hỗ trợ hợp nhất HTX. Theo đó, công tác tuyên truyền, tư vấn, hướng dẫn cần được tăng cường, bảo đảm quá trình hợp nhất thực hiện đúng quy định pháp luật và nguyên tắc tự nguyện của HTX, thành viên.

Cùng với vai trò đồng hành của Liên minh HTX thành phố và các sở, ngành, chính quyền địa phương cần chủ động rà soát, đánh giá, phân loại HTX nông nghiệp trên địa bàn; từ đó xác định những HTX có điều kiện, có khả năng liên kết để vận động, định hướng hợp nhất phù hợp.

Đặc biệt, chính quyền địa phương cần làm tốt công tác tuyên truyền, tạo sự đồng thuận trong thành viên và nhân dân đối với chủ trương tổ chức lại, hợp nhất các HTX; đồng thời chủ động tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc liên quan đến đất đai, tài chính, tài sản và các vấn đề phát sinh trong quá trình hợp nhất.

Cùng với đó, địa phương cần tạo điều kiện để HTX sau hợp nhất tiếp nhận, tổ chức thực hiện một số dịch vụ phù hợp với năng lực và nhu cầu thực tế như quản lý, khai thác chợ; quản lý, vận hành các công trình thủy lợi nhỏ; thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt khu vực nông thôn; cung ứng vật tư nông nghiệp, dịch vụ kỹ thuật và các dịch vụ thiết yếu khác. Việc chuyển giao, bố trí một số công trình công cộng, cơ sở hạ tầng phù hợp để HTX sử dụng làm trụ sở, địa điểm hoạt động cũng là giải pháp thiết thực, góp phần ổn định tổ chức, kiện toàn bộ máy quản lý và tạo nền tảng để HTX sau hợp nhất từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động.

Về phía các HTX, yếu tố quyết định vẫn là sự chủ động và tinh thần đổi mới. Hợp nhất chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi các HTX đặt lợi ích lâu dài của thành viên và sự phát triển của tổ chức lên trên những lợi ích cục bộ; đồng thời xây dựng được phương án sản xuất, kinh doanh khả thi cho HTX sau hợp nhất.

Cùng với đó, HTX cần từng bước nâng cao năng lực quản trị, xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Hướng tới những HTX có quy mô và sức cạnh tranh

Hợp nhất các HTX nông nghiệp quy mô nhỏ, siêu nhỏ không phải là mục tiêu đơn thuần về giảm đầu mối, mà hướng tới hình thành những HTX có quy mô phù hợp, quản trị hiệu quả và đủ năng lực tham gia sâu hơn vào thị trường.

Trong quá trình này, sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương, các sở, ngành, Liên minh HTX thành phố và chính các HTX là yếu tố quan trọng. Khi những nguồn lực đang phân tán được tập trung, bộ máy được tổ chức tinh gọn, năng lực quản trị được nâng lên, HTX sẽ có thêm điều kiện đầu tư, mở rộng dịch vụ, liên kết sản xuất và nâng cao thu nhập cho thành viên.

Đây cũng là cơ sở để Hải Phòng từng bước xây dựng các HTX nông nghiệp theo hướng tinh gọn về tổ chức, mạnh về nguồn lực, hiện đại trong quản trị và hiệu quả trong hoạt động, góp phần nâng cao vai trò của kinh tế tập thể trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới của thành phố trong giai đoạn mới.